COSMIC LIGHT

04 / PHÍA SAU NHỮNG HÌNH ẢNH

Nguồn & ghi nhận.

Mỗi hình ảnh là một cách nhìn.
Mỗi cách nhìn bắt đầu từ ánh sáng, dữ liệu
và công việc của rất nhiều người.

Toàn cảnh ALMA trên cao nguyên Chajnantor dưới bầu trời đêm
ALMA’s world at night · ảnh panorama đài quan sát
ESO/B. Tafreshi (twanight.org) · CC BY 4.0Nguồn hình ↗

01 / BA ĐỊA ĐIỂM CÓ THẬT

Nơi ánh sáng
được thu lại.

MILIMÉT / DƯỚI MILIMÉT

ALMA

Trên cao nguyên Chajnantor ở Chile, ALMA hướng những ăng-ten về phần vũ trụ lạnh. Đài quan sát này thu bức xạ milimét và dưới milimét: ánh sáng có bước sóng dài hơn vùng mắt người nhìn thấy, giúp nghiên cứu những đám mây khí và bụi nơi sao hình thành.

Địa điểm ở độ cao khoảng 5.000 mét không chỉ tạo nên một phong cảnh ấn tượng. Hơi nước trong khí quyển hấp thụ mạnh các tín hiệu ấy; không khí cao và khô giúp nhiều ánh sáng từ không gian tới thiết bị hơn. Nhiều ăng-ten phối hợp đo tín hiệu, rồi dữ liệu được xử lý để tái tạo hình ảnh. Bản đồ bên cạnh đưa ta về nơi công việc quan sát thực sự diễn ra: một địa điểm trên Trái Đất, phía sau những hình ảnh vũ trụ đã xem.

Chajnantor · Atacama, Chile
Bản đồ được ESO liên kết.Mở bản đồ ↗

Tìm hiểu qua ESO ↗

QUANG HỌC / HỒNG NGOẠI

Paranal / VLT

Trên đỉnh Cerro Paranal ở Chile, các kính VLT thu ánh sáng quang học và hồng ngoại để nghiên cứu những vật thể xa. Gương lớn gom ánh sáng; các thiết bị phía sau phân tích hình ảnh và phổ, giúp tìm hiểu đặc tính của nguồn sáng.

Đặt cạnh ALMA, Paranal cho thấy cùng bầu trời có thể được nghiên cứu ở những vùng bước sóng khác nhau. Các cách quan sát ấy bổ sung thông tin cho nhau.

Cerro Paranal · Atacama, Chile
Bản đồ Paranal được ESO liên kết.Mở bản đồ ↗

Tìm hiểu qua ESO ↗

VÔ TUYẾN / MẠNG ĂNG-TEN

Very Large Array

Trên đồng bằng San Agustin ở New Mexico, VLA phối hợp tín hiệu từ nhiều ăng-ten vô tuyến để hoạt động như một kính thiên văn lớn. Các ăng-ten nằm dọc ba nhánh tạo thành hình chữ Y, với khoảng cách có thể thay đổi.

Vị trí này cách xa các thành phố lớn, giúp giảm nhiễu vô tuyến. Khi ghép tín hiệu, các nhà thiên văn học khai thác những chi tiết khó nhận ra bằng một ăng-ten riêng lẻ.

San Agustin · New Mexico, Mỹ
Tâm khu ăng-ten theo tọa độ NRAO công bố.Mở bản đồ ↗

Tìm hiểu qua NRAO ↗

02 / THEO DẤU TƯ LIỆU

Mở lại nguồn.
Nhìn xa hơn một hình ảnh.

01

Nội dung khoa học

Các hồ sơ và bài nghiên cứu dùng để đối chiếu phần diễn giải.

02

Hình ảnh

Mở từng tab để xem tư liệu đang dùng. Nhiều kích thước hiển thị của cùng một ảnh được gộp chung.

Home14 tư liệu
Hệ Mặt Trời15 tư liệu
Sao & tinh vân05 tư liệu
Hố đen03 tư liệu

  • M87* — EHT

    Bức ảnh đầu tiên chụp bóng hố đen siêu khối lượng M87* (nặng ~6,5 tỷ lần Mặt Trời, cách ~55 triệu năm ánh sáng), tái tạo từ dữ liệu giao thoa kế vô tuyến bước sóng 1,3 mm của mạng lưới Event Horizon Telescope (EHT).

    EHT Collaboration
    Dùng tại: Home · Hố đen.

    Nguồn gốc ↗ · CC BY 4.0; giữ đầy đủ credit ↗

  • Frame từ mô phỏng hố đen

    Eric Bruneton; dữ liệu sao ESA/Gaia DR2, Tycho-2. Poster desktop/mobile, ảnh góc ngang/nghiêng và cặp lensing bật/tắt được chụp từ renderer local đã chỉnh sửa; không phải ảnh quan sát.

    Dùng tại: Hố đen. Engine & thay đổi · BSD-3-Clause.

  • Sagittarius A* — EHT

    Bức ảnh đầu tiên chụp bóng hố đen siêu khối lượng Sagittarius A* tại tâm Ngân Hà (nặng ~4 triệu lần Mặt Trời, cách ~27.000 năm ánh sáng), tái tạo từ dữ liệu giao thoa vô tuyến 1,3 mm của mạng lưới EHT.

    EHT Collaboration
    Dùng tại: Hố đen.

    Nguồn gốc ↗ · CC BY 4.0; giữ đầy đủ credit ↗

Nguồn01 tư liệu

  • ALMA panorama

    Toàn cảnh ban đêm hệ thống ăng-ten giao thoa kế milimét/hạ milimét ALMA trên cao nguyên Chajnantor (sa mạc Atacama, Chile, độ cao ~5.000 m) dưới bầu trời phương nam — thành viên chủ chốt của mạng lưới EHT.

    ESO/B. Tafreshi (twanight.org)
    Dùng tại: Home · Nguồn.

    Nguồn gốc ↗ · CC BY 4.0; giữ đầy đủ credit ↗

03

Mô hình & mô phỏng

Phân biệt dữ liệu quan sát với những công cụ giúp ta hình dung.

  • Những thế giới dựng từ hình cầu

    Mô hình Hệ Mặt Trời do website dựng bằng Three.js. Chín texture bề mặt/mây và texture vành đai Sao Thổ: Solar System Scope, CC BY 4.0. Các bản đồ đã xử lý để ánh xạ lên hình cầu; chúng không thay thế ảnh quan sát.

    Dùng tại: Hệ Mặt Trời — Mặt Trời, Sao Thủy, Sao Kim (khí quyển), Trái Đất, Sao Hỏa, Sao Mộc, Sao Thổ và vành đai alpha, Thiên Vương, Hải Vương.

    Solar System Scope ↗ · CC BY 4.0 ↗

  • Một đời sao, hai ngã rẽ

    Sơ đồ Việt ngữ COSMIC LIGHT tham khảo “Life Cycles of Sun-like and Massive Stars” — NASA / Night Sky Network. Tuyến sáng dẫn cách đọc, không biểu diễn thời gian tiến hóa.

    Sơ đồ tham khảo NASA ↗ · Hướng dẫn tư liệu ↗

  • Hố đen Schwarzschild — lõi Bruneton

    Eric Bruneton, Black Hole Shader, BSD-3-Clause. Tái sử dụng shader, bảng tra bẻ cong/quỹ đạo, dữ liệu quang phổ và nền sao ESA/Gaia DR2, Tycho-2. Dùng tại sân khấu Hố đen và các frame minh họa trong bài.

    Bản nguồn tham chiếu: e72b3f293409893a6fa25528b29572c96fc57f57. Snapshot demo có hash riêng trong hồ sơ engine; không suy ra demo được build từ commit này.

    Điều chỉnh local: camera và controls, dữ liệu sao cubemap 512px với LOD đồng bộ, bỏ rocket/HUD, giới hạn buffer/30fps, dừng ngoài viewport, ba nguồn sáng nhân tạo có điều khiển và đường tia minh họa. Nút tắt lensing là đối chiếu minh họa.

    Kho mã Bruneton ↗ · Tài liệu ↗ · Giấy phép BSD

  • Đường tia không gian

    Tham khảo phần gia tốc Schwarzschild và tích phân RK4 từ algometrix/blackhole-sim, MIT. Được chuyển thành quỹ đạo tĩnh và điểm sáng trong cùng WebGL context; nhịp sáng là minh họa, không phải dữ liệu quan sát hay thời gian truyền ánh sáng thực.

    Bản nguồn: 0ee5541ec4ffcd9ca708f37c080bf00b7f3ef6d1. Dùng tại sân khấu Hố đen; sơ đồ đường truyền trong bài là minh họa định tính riêng.

    algometrix ↗ · Giấy phép MIT

04

Mã nguồn

Giữ ghi công của thư viện và phần mã được chuyển thể.

  • Three.js

    Three.js authors · MIT. Dùng cho mô hình hành tinh ở Hệ Mặt Trời.

    Three.js ↗ · Giấy phép MIT đi kèm

  • Black Hole Shader & đường tia

    Eric Bruneton · BSD-3-Clause; algometrix · MIT. Các giấy phép gốc được giữ cùng mã; phiên bản và điều chỉnh ghi ở nhóm mô hình phía trên.

    Bruneton BSD · algometrix MIT

  • Giao diện COSMIC LIGHT

    Bố cục, chữ Việt, sơ đồ dẫn đọc, nền giao diện và điều khiển được xây dựng riêng cho website. Mây, nền sao và bụi sáng trang trí không phải bản đồ đo đạc của bầu trời. Google Maps và YouTube giữ trình phát, nhận diện và điều khoản của nhà cung cấp.

    Credit tư liệu không có nghĩa tác giả hoặc cơ quan nguồn bảo trợ website.

03 / ĐỌC CÙNG CHÚ THÍCH

Cùng một vũ trụ.
Nhiều cách biểu diễn.

Ánh sáng được đo

Ảnh quan sát có thể kết hợp nhiều lần chụp hoặc bộ lọc. Ảnh ghép vẫn mang dữ liệu thật; các thành phần không nhất thiết được thu cùng một lúc.

Màu giúp ta đọc

Hồng ngoại, cực tím và tín hiệu vô tuyến cần cách trình bày để mắt ta xem được. Ảnh EHT tái tạo từ dữ liệu vô tuyến; màu hiển thị không phải màu nhìn bằng mắt thường.

Hình dung một cơ chế

Texture phủ lên hình cầu, tranh ý tưởng và mô phỏng phục vụ các mục đích khác nhau. Một ảnh có thể vừa được ghép vừa gán màu: hãy đọc thiết bị, phương pháp và credit cùng nhau.

Nguồn được ghi sát từng hình và tập hợp tại đây. Các bản hiển thị được giảm kích thước để tải thuận tiện; credit và quyền vẫn thuộc tác giả gốc. Tư liệu có điều kiện riêng, như ảnh Juno của Gerald Eichstädt/Seán Doran, giữ nhãn giấy phép riêng; không áp dụng một giấy phép chung cho toàn bộ hình ảnh.

04 / ĐỒNG THỰC HIỆN

Người thực hiện.

Phan Huỳnh Ngọc Châu

Thiết kế & phát triển website

Đoàn Bảo Nam

Thiết kế & phát triển website